اضطراب در کودکان و نوجوانان یک مشکل جدی است که روی سلامت جسم و روان تاثیر مستقیم دارد. گاهی این اختلال به حدی است که انجام کارهای روزمره را برای کودک دشوار کرده و فشار روانی زیادی را به او تحمیل میکند. نرخ ابتلای کودکان و نوجوانان به این اختلال بالا است و به همین دلیل باید به علائم و نشانههای آن توجه کرد تا در صورت لزوم و قبل از شدید شدن به متخصص مراجعه کرده و کمکهای لازم را دریافت کرد. در این مطلب سایت دکتر دشتکی به این سوال که اضطراب در کودکان و نوجوانان چیست، چه علائمی دارد و چطور باید با آن مبارزه کرد پاسخ میدهیم.
اضطراب در کودکان و نوجوانان چیست و چطور درک درستی از آن داشته باشیم؟
اضطراب در کودکان و نوجوانان طیف گستردهای دارد و از اختلال اضطراب اجتماعی، اضطراب فراگیر گرفته تا ترسهای موردی خاص میتواند فرد را درگیر خود کند. همه افراد و در هر سنی ممکن است اضطراب را تجربه کنند، در واقع این پاسخ طبیعی بدن به موقعیتهای خطرناک یا استرسزا است تا انسان برخورد مناسبی با آن داشته، جان سالم به در برد.
گاهی این احساس بدون ریشه دقیق و درست بوده یا مدت زمان بسیار طولانی ادامهدار میشود به نحوی که فرد با آن زندگی میکند که میتواند دردآور و کلافه کننده باشد. دشواری این امر برای کودکان و نوجوانان این است که توصیف احساسات برای آنها کمی دشوارتر است و نمیتوانند به راحتی عمق ناراحتی و دردی که احساس میکنند را برای والدین خود شرح دهند.
فشارهای تحصیلی، درگیریهای خانوادگی موقعیتهای اجتماعی و موقعیتهای استرسزا مثل نگرانی از جنگ، تجربه تصادف یا هر موقعیت استرسزای دیگری میتواند به شکلگیری اختلال اضطراب یا رشد آن در فرد منجر شود.
کودکان و نوجوانانی که ویژگیهای شخصیتی متفاوتی مثل کمالگرایی یا حساسیت به انتقاد دارند بیش از سایرین در معرض درگیری با این اختلال هستند. برای یک کودک قرار گرفتن در محیط تاریک میتواند اضطراب زیادی به همراه داشته باشد و سبب عصبی شدن فرد شود. کودکان و نوجوانانی که درگیر این اختلال هستند بیش از سایرین باید حمایت والدین و اطرافیان را دریافت کنند.
دلیل درگیری کودکان و نوجوانان با اختلال اضطراب چیست؟
متخصصان علل و عوامل مختلفی را در درگیری کودکان و نوجوانان با اضطراب اثرگذار میدانند و در هر مورد ممکن است مجموعهای از عوامل سبب بروز اختلال در فرد شده باشد اما مهمترین عواملی که در شکلگیری این اختلال تاثیرگذار هستند عبارتند از:
عوامل ژنتیکی
طبق بررسیهای انجام شده و تحقیق در آمار مشخص شده کودکانی که والدین مضطرب دارند یا یکی از اعضای خانواده آنها با این اختلال درگیر است بیشتر در خطر ابتلا به اختلال اضطراب هستند.
عوامل محیطی
زندگی در محیطهای استرسزا، آلودگی محیط و هوا از یک سو و از دست دادن اعضای خانواده، مشکلات اجتماعی، قلدری در مدرسه، فشار تحصیلی و مواردی مثل این از سوی دیگر کودک را در معرض اضطراب شدید قرار میدهد.
عوامل رشدی
عوامل ژنتیکی به تنهایی موجب شکلگیری این اختلال نیستند و برخی موانع بر سر راه رشد و تربیت کودک که موجب میشود از نظر عاطفی رشد پیدا نکرده و آگاهی کاملی نسبت به احساسات خود پیدا نکند هم میتواند اضطراب را در او رشد دهد.
رویدادهای استرسزا و آسیبزا در زندگی
این عامل یکی از مهمترین عوامل درگیری کودکان و نوجوانان با اضطراب است که گاهی در بزرگسالی هم آنها را رها نمیکند و برای مقابله با آن نیاز به دریافت کمکهای تخصصی دارند. کودکان و نوجوانان در این شرایط قادر نیستند مهارتهای مقابلهای را بیاموزند و در مقابل اضطراب بسیار ضعیف هستند.
عصب شناسی
شیمی و عملکرد مغز ممکن است در شکلگیری اختلالات اضطرابی کودکان و نوجوانان اثرگذار باشد.
علائم اضطراب در کودکان و نوجوانان چیست؟
از آنجا که کودکان و نوجوانان درگیر با اختلال اضطراب بیشتر از سایرین آرام و مودب هستند گاهی تشخیص این اختلال در آنها دشوار بوده و به بررسی دقیق متخصص نیاز دارد. معمولا علائم اضطراب باید بیش از ۶ ماه در فرد وجود داشته باشند که به بررسی متخصص نیاز باشد. برخی از مهمترین علائم اضطراب در کودکان و نوجوانان عبارتند از:
- ترس از قرار گرفتن در موقعیتهای اجتماعی و تجربیات جدید
- ترس و نگرانی زیاد در مورد انجام کارهای روزمره یا رویدادهای متداول زندگی
- تغییر در اشتها به شکل پرخوری یا بی اشتهایی، برای کسب اطلاعات بیشتر در این مورد مطلب بررسی اختلالات اشتها در کودکان ؛ بی اشتهایی و پرخوری عصبی در کودکان را هم مطالعه کنید.
- خوددرگیری و انتقاد بیمورد از خود
- بدخلقی و تحریک پذیری
- مشکلات خوابدشواری درخوابیدن یا حتی بیدار ماندن
- نگرانی از خوب پیش نرفتن کارها
- نگرانی در مورد مرگ یا بیماری اعضای خانواده یا خود فرد
- خجالتی بودن بیش از حد در جمع
- درحاشیه بودن در جمع و گوشهگیری
- عدم تمرکز
- کابوس دیدن
- نگرانی از اشتباه کردن
- تیک عصبی و انجام رفتارهای اجباری
- اعتماد به نفس پایین
در کنار علائم بالا گاهی نشانههای فیزیکی زیر هم در کودکان و نوجوانان درگیر با این اختلال قابل مشاهده است:
- سردرد
- سرگیجه
- حس سبکی سر
- تهوع، درد در معده و استفراغ
- دل درد
- گرگرفتگی یا سردی بدن
- خستگی سریع و بیدلیل
مهمترین اختلالات اضطرابی که در کودکان و نوجوانان بروز میکند کدام است؟
کودکان ممکن است با انواع مختلفی از این اختلال درگیر شوند که در اینجا به برخی از مهمترین آنها اشاره میکنیم:
اضطراب عمومی
طی سالهای اخیر این اضطراب در کودکان و نوجوانان رو به افزایش است و معمولا با علائمی مثل نگرانی بیش از حد نسبت به کارهای و برنامههای روزمزه، نگرانی در خصوص آینده، دشواری در کنترل نگرانی و استرس، نیاز به دریافت مداوم اطمینان خاطر، نگرانی از اینکه نتوانند انتظارات خانواده، دوستان یا مدرسه را برآورده کنند و ناتوانی در تمرکز روی یک موضوع یا موقعیت خاص خود را نشان میدهد.
اضطراب اجتماعی
این اضطراب معمولا در نوجوانان به ویژه در سنین بالای ۱۳سال شکل میگیرد آنها از موقعیتهای اجتماعی هراسان و نگران میشوند، از قضاوت دیگران یا ارزیابی منفی آنها میترسند، در خارج از خانواده دوستان زیادی ندراند وسعی میکنند تا حد ممکن از موقعیتهای اجتماعی حتی در مدرسه دوری کنند.
اضطراب جدایی
یکی از متداولترین انواع اضطراب درکودکان و نوجوانان است که حتی از فکر دور بودن والدین هم نگران میشوند. دوست ندارند از والدین دور شوند و به مدرسه بروند، به شکل فیزیکی به والدین خود میچسبند و هنگام جدا شدن از والدین احساس ترس و وحشت دارند. این افراد معمولا در هر مکانی به جز خانه احساس نگرانی و ترس دارند.
فوبیای خاص
برخی کودکان در سنین مدرسه ترسها خاصی مثل ترس از یک موقعیت خاص را تجربه میکنند؛ این افراد ممکن است از دندانپزشکی، رفتن داخل آسانسور یا حتی عبور از پل بترسند. گاهی هم این ترس و نگرانی نسبت به یک شی یا حیوان خاص بروز میکند ترس از دلقک، حیوانات، حشرات و حتی سوزن نمونههایی از عوامل اضطراب هستند.
ترس از ازدحام (آگورافوبیا)
این اضطراب معمولا در سنین نوجوانی آشکار میشود و فرد در شلوغی و جمعیت اضطراب شدیدی را تجربه میکند.
سکوت انتخابی
گاهی کودکان در شرایط خاصی صحبت نمیکنند به عنوان مثال با اینکه در خانه بسیار حرف میزنند و مشکلی ندارند در مدرسه صحبت نمیکنند. معمولا کودکان قبل از ۱۰ سالگی این اختلال را بروز میدهند.
چطور باید با اضطراب کودکان و نوجوانان مقابله کرد؟
والدین بیش از شخص دیگری میتوانند علائم و نشانههای اضطراب را در کودک خود مشاهده کنند، اگر این علائم بیش از ۶ ما در کودک دیده شده لازم است با یک متخصص مشورت شود تا اضطراب کودک را تشخیص داده مسیر صحیح درمان را برای آن مشخص کند. متخصص معمولا زمانی را با کودک و نوجوان سپری کرده یا از طریق تکمیل پرسشنامههای مختلف وضعیت او را میسنجد. صحبت با والدین و بررسی دقیق علائم کودک هم از دیگر مواردی است که بسته به شرایط در دستور کار پزشک قرار میگیرد.
انجام برخی اقدامات به والدین کمک میکند با اضطراب کودک مقابله کرده و حمایت لازم را از او به عمل آورند در اینجا به برخی از کارهایی که میتوان در برخورد با اضطراب کودکان انجام داد اشاره میکنیم:
پرهیز از قضاوت و ایجاد محیط امن
کودکان و نوجوانانی که در محیط امن و حمایتی رشد میکنند و ترسی از قضاوت شدن ندارند معمولا راحتتر احساسات خود را بیان کرده و کمتر اضطراب دارند.
داشتن برنامه منظم
داشتن برنامه روزانه منظم در زندگی حس عدم قطعیت و بیثباتی در کودک ایجاد نمیکند و به کاهش اضطراب او کمک بسیاری میکند.
آموزش مهارتهای لازم
کودکانی که تمرینات آموزشی لازم مثل صحبت کردن مثبت، تنفس عمیق و ذهن آگاهی را میآموزند در شرایط اضطراب بهتر میتوانند خود را مدیریت کنند.
داشتن گروههای حمایتی مناسب
برقراری ارتباط درست، داشتن گروههای حمایتی و رابطه سالم والدین و کودکان میتواند اعتماد کودک را بالا برده و از اضطراب آنها بکاهد. کودکانی که میتوانند با خانواده و دوستان خود صحبت کرده و احساسات خود را بیان کنند کمتر به اختلالات اضطرابی دچار میشوند.
نتیجه گیری
اضطراب در کودکان و نوجوانان یک اختلال متداول است که بسته به شرایط به اشکال مختلف و با شدت متفاوت در افراد قابل مشاهده است. تشخیص دقیق و صحیح این اختلال باید توسط پزشک انجام شود، در غیراینصورت ممکن است تبعات جبران ناپذیری در زندگی کودک داشته باشد. مراجعه به متخصص بهترین کاری است که والدین میتوانند برای کودکانی که با اضطراب درگیر هستند انجام دهند و نباید علائم و نشانههای این اختلال نادیده گرفته شود.
در جلسه مشاوره طلاق چه بگوییم و چه نگوییم؟
برای مشاوره ازدواج کجا بروم؟
هیچ نظری ثبت نشده است! اولین نفر باشید.